Her Daim “Mekteb-i İdadi”
Bolu tarihinin en önemli okullarının başında gelen Bolu Atatürk Lisesi’nin geçmişi Osmanlı İmparatorluğuna kadar dayanıyor. Geçmişinde isyanlardan ve yangınlara kadar uzanan bir çok olaya tanıklık eden “Mekteb-i İdadi” ünlü şair Nazım Hikmet’in öğretmenlik yaptığı okul olarak ta ayrı bir önem taşıyor…
Bolu Lisesi ve Bolu Atatürk Lisesi isimleriyle yüzbinlerce mezun veren Bolu Anadolu Lisesinin geçmişi 34. Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid dönemine kadar uzanıyor. II. Abdülhamid döneminde “Mekteb-i İdadi” adıyla inşa edilen binanın temeli Bolu Mutasarrıfı İsmail Kemal Bey tarafından Hisartepesi’nin doğusunda 1884 yılında atılmıştı. 1886 yılında bu binada bir rüştiye açılmış üç dört ay sonrada idadi olmuştu. O zaman yapılan bina iki katlı, içi ahşap kâgir bir bina idi. 1911 yılında çatı arasından çıkan ve su tesisatı olmadığından söndürülemeyen bir yangınla okul binası tamamen yandı. Bunun üzerine okul önce Maarif Hanı’na, beş ay sonra Hocabey Mahallesi’nde Lütfullah Bey’in evine kiraya taşındı. Bir buçuk sene sonra da o dönemki Belediye Binası’na geçerek orada bir sene kaldı. Yanan binanın yeniden yapılmasına 1913 yılında başlandı. Yapıyı 3180 altına üzerine alanlar Hakkı Bey ile Zeki Bey’dir. Bu sefer okul üç kat üzerine kurulmuş, cihannüma (çatı taraçası) yeni katın üzerine çıkarılmıştır. Bu sırada okula Ağaççılar Köyü’nden su da getirilmiştir. 1500 lira tutan su masrafını Maarif Nezareti yollamıştır. Yapı, 1914 Temmuzunda bitmiş ve İdadi Okulu buraya 1914’te Mekteb-i Sultani adı ile taşınmıştır. İdadi adıyla son mezunlarını eski belediye binasında vermiştir. 1914–1915 ders yılı içinde arka taraftaki abdesthanelerle, mutfak, çamaşırhane ve bakkal kısımları yaptırılmış; ertesi sene okul yatılı olmuştur. 1924 – 1925 Ders yılı başında Sultani Lise adını almıştır.
.jpg)
1927–1928 Ders yılı başında okul muhtelit (karma) olmuştur. O zamana kadar Bolu’da kızlar, 1922–1923 ders yılı başında kurulup 1926–1927 ders yılı sonunda kaldırılan ve sıra ile Kız İdadisi, Kız Sanayi İdadisi, Kız Orta Mektebi adlarını taşıyan okula giderdi. Bu kız okulu, İmaret mahallesinde Taşhancıoğlu Ahmed bey’in evinde açılmış, daha sonra İmam Hatip Mektebi ile yer değiştirerek Gazi Paşa İlkokulu binasına geçmiştir. 1931–1932 ders yılı sonunda Kız Muallim Mektebi kaldırılmış ve Bolu’da yeniden bir kız ortaokulu açılmış ve bu binaya taşınmıştır. 1935 de Erkek ve Kız Ortaokulları binada birleşerek şimdiki Karma Ortaokulu kurmuşlardır.
.jpg)
İSYAN GÜNLERİNDE BOLU İDADİSİ
Halis Duman (Anılarım 1908-1929) isimli kitabında o günleri şu şekilde anlatıyor; “1920 Mayısında bina milli kuvvetler tarafından işgal edilmiştir. Kaymakam Bay Arif müfrezesine bağlı Binbaşı İhsan kumandasındaki bu kuvvet birkaç gün sonra padişahçıların hücumuna uğramış ve elindeki mitralyözlerle Çığırtkanlar’da, hastane yanındaki tepede, saat kulesi yakınında okulun bahçesinde ve içinde kahramanca müdafaa yapmıştır. İstiklal uğruna adım adım dövüşerek, boğuşarak ve nihayet boğazlanarak can veren bu bir avuç kahramanın yarattığı destan okulun duvarlarındaki kurşun izlerinde hala canlıdır ve okunmaktadır. Bu arada okul yağmalanmış maddi değer taşıyan şeyler alınıp götürülmüş; okulun atlas bayrağı bile sarkıntılıktan kurtulamamıştır. Yedek subay olan tuhafiyeci Saip Zoroğlu İzmir yakınlarında rastladığı bu bayrağı almış ve dönüşte okula getirmiştir. Bir müddet sonra milli kuvvetler Bolu’ya tekrar hâkim olunca okul binası onlara karargâhlık etmiştir. Komutan Nazım Bey iki ay okulda kalmıştır.”
.jpg)
Halis Duman 4 Mayıs 1920 ayaklanma gününde Hisartepesi’nin Gerede Şosesi tarafından çıkış bayırında karnı deşilmiş bir askerin can çekiştiğini, askerlere ait bir katırın dahi öldürülmüş olduğunu, Hisar Mektebi’nin üst katının orta pencerelerinin birinden duvar yüzeyine kan akmış olduğunu gördüklerini yazmaktadır. Devamında, Çarşıbaşı’nda yaralı çıplak bir askerin Aşağı Çarşı’ya sürüklendiğini, Devrekli Abdülkadir adındaki bu genç subayın sokaklarda teşhir ve işkence edilerek, şehrin batısında ki hastaneye kadar sürüklendiğini ve orada öldürüldüğünü yazar.
Deprem sonrasında okulun inşaatı İzzet Baysal tarafından yapıldı
Bugün Hisartepesi’nde bulunan Bolu Lisesi 1884 yılında yapılmış, 1911 yılında yangın geçirmiş ve 1 kat ilave edilerek 3 katlı olarak 1914 yılında yeniden eğitime başlamıştır. 1944 depreminden sonra hasar alan yapı tamamen yıkılarak 1945 yılında bugünkü lise yapılmıştır. Bugünkü Bolu Lisesi’nin projesi Y. Mimar Bedri Uçar tarafından çizilmiş, 1. kısım inşaatı Kuriş-Necati Ersan tarafından 2. kısım inşaatı 18.08.1945 tarihinde Ekrem Canbeken - İzzet Baysal firması tarafından yapılmıştır.
Kaynakça; Bolu Sebilci Derneği, Halis Duman (Anılarım 1908-1929), Bolu Orta okulu dergisi
.jpg)
